از شوش تا تهران · پنج هزار سال
تاریخ ایران
روایت دودمان‌ها و فرمانروایانی که این سرزمین را ساختند — به ترتیب زمان، با رویدادها، شجره‌نامه‌ها و منابع.
- دودمان و دوره
- ۲۴
- فرمانروا
- ۲۱۳
- رویداد
- ۱۷۶
نمایه‌ی دوران‌ها
ایران باستان · ۱
ایلام
Elam
کهن‌ترین تمدن شناخته‌شده‌ی فلات ایران در خوزستان و فارس؛ خاستگاه خط ایلامی و زیگورات چغازنبیل.
ح. ۳۲۰۰–۵۳۹ پ.م
۳ فرمانروا · ۵ رویداد
ایران باستان · ۲
ماد
Medes
نخستین دولت فراگیر ایرانیان؛ مادها با هم‌پیمانی بابل، امپراتوری آشور را از پای درآوردند.
ح. ۷۲۷–۵۵۰ پ.م
۴ فرمانروا · ۴ رویداد
ایران باستان · ۳
هخامنشیان
Achaemenid Empire
نخستین امپراتوری جهانی تاریخ، از سند تا دریای اژه؛ با جاده‌ی شاهی، چاپارخانه، داریک و مدارای دینی.
۵۵۰–۳۳۰ پ.م
۱۶ فرمانروا · ۱۷ رویداد
- چیشپیشح. ۶۷۵–۶۴۰ پ.م
- کوروش یکمح. ۶۰۰–۵۸۰ پ.م
- کمبوجیه یکمح. ۵۸۰–۵۵۹ پ.م
- کوروش بزرگ۵۵۹–۵۳۰ پ.م
- کمبوجیه دوم۵۳۰–۵۲۲ پ.م
- بردیا۵۲۲ پ.م
- داریوش بزرگ۵۲۲–۴۸۶ پ.م
- خشایارشا۴۸۶–۴۶۵ پ.م
- اردشیر یکم۴۶۵–۴۲۴ پ.م
- خشایارشای دوم۴۲۴ پ.م
- سغدیانوس۴۲۴–۴۲۳ پ.م
- داریوش دوم۴۲۳–۴۰۴ پ.م
- اردشیر دوم۴۰۴–۳۵۸ پ.م
- اردشیر سوم۳۵۸–۳۳۸ پ.م
- اردشیر چهارم (ارشک)۳۳۸–۳۳۶ پ.م
- داریوش سوم۳۳۶–۳۳۰ پ.م
دوران کلاسیک · ۴
سلوکیان
Seleucid Empire
جانشینان یونانی‌تبار اسکندر که دورانی از آمیزش فرهنگ ایرانی و یونانی (هلنیسم) را رقم زدند.
۳۱۲–۱۴۱ پ.م
۱۰ فرمانروا · ۶ رویداد
- سلوکوس یکم نیکاتور۳۱۲–۲۸۱ پ.م
- آنتیوخوس یکم۲۸۱–۲۶۱ پ.م
- آنتیوخوس دوم۲۶۱–۲۴۶ پ.م
- سلوکوس دوم۲۴۶–۲۲۵ پ.م
- سلوکوس سوم۲۲۵–۲۲۳ پ.م
- آنتیوخوس سوم بزرگ۲۲۳–۱۸۷ پ.م
- سلوکوس چهارم۱۸۷–۱۷۵ پ.م
- آنتیوخوس چهارم۱۷۵–۱۶۴ پ.م
- دمتریوس یکم۱۶۲–۱۵۰ پ.م
- دمتریوس دوم۱۴۵–۱۳۹ پ.م
دوران کلاسیک · ۵
اشکانیان
Arsacid (Parthian) Empire
پادشاهی نزدیک به پنج سده‌ای که با سواره‌نظام زره‌پوش و تیراندازی پارتی، سد شرقی روم شد.
۲۴۷ پ.م – ۲۲۴ م
۳۰ فرمانروا · ۱۲ رویداد
- ارشک یکم۲۴۷–۲۱۷ پ.م
- ارشک دوم۲۱۷–۱۹۱ پ.م
- فریاپت۱۹۱–۱۷۶ پ.م
- فرهاد یکم۱۷۶–۱۷۱ پ.م
- مهرداد یکم۱۷۱–۱۳۲ پ.م
- فرهاد دوم۱۳۲–۱۲۷ پ.م
- اردوان یکم۱۲۷–۱۲۴ پ.م
- مهرداد دوم۱۲۴–۹۱ پ.م
- گودرز یکم۹۱–۸۰ پ.م
- ارد یکم۸۰–۷۵ پ.م
- سیناتروک۷۵–۶۹ پ.م
- فرهاد سوم۶۹–۵۷ پ.م
- مهرداد سوم۵۷–۵۴ پ.م
- ارد دوم۵۷–۳۷ پ.م
- فرهاد چهارم۳۷–۲ پ.م
- فرهاد پنجم (فرهادک)۲ پ.م – ۴ م
- ارد سوم۴–۶ م
- ونن یکم۸–۱۲ م
- اردوان دوم۱۲–۳۸ م
- وردان یکم۴۰–۴۶ م
- گودرز دوم۴۰–۵۱ م
- ونن دوم۵۱ م
- بلاش یکم۵۱–۷۸ م
- پاکور دوم۷۸–۱۱۰ م
- خسرو یکم اشکانی۱۰۹–۱۲۹ م
- بلاش سوم۱۱۰–۱۴۷ م
- بلاش چهارم۱۴۷–۱۹۱ م
- بلاش پنجم۱۹۱–۲۰۸ م
- بلاش ششم۲۰۸–۲۲۸ م
- اردوان چهارم۲۱۳–۲۲۴ م
دوران کلاسیک · ۶
ساسانیان
Sasanian Empire
واپسین شاهنشاهی ایران پیش از اسلام؛ رقیب هم‌تراز روم با دین رسمی زرتشتی، طاق کسری و جندی‌شاپور.
۲۲۴–۶۵۱ م
۳۰ فرمانروا · ۱۹ رویداد
- اردشیر یکم (بابکان)۲۲۴–۲۴۲ م
- شاپور یکم۲۴۰–۲۷۰ م
- هرمز یکم۲۷۰–۲۷۱ م
- بهرام یکم۲۷۱–۲۷۴ م
- بهرام دوم۲۷۴–۲۹۳ م
- بهرام سوم۲۹۳ م
- نرسی۲۹۳–۳۰۲ م
- هرمز دوم۳۰۲–۳۰۹ م
- شاپور دوم (ذوالاکتاف)۳۰۹–۳۷۹ م
- اردشیر دوم۳۷۹–۳۸۳ م
- شاپور سوم۳۸۳–۳۸۸ م
- بهرام چهارم۳۸۸–۳۹۹ م
- یزدگرد یکم۳۹۹–۴۲۰ م
- بهرام پنجم (بهرام گور)۴۲۰–۴۳۸ م
- یزدگرد دوم۴۳۸–۴۵۷ م
- هرمز سوم۴۵۷–۴۵۹ م
- پیروز یکم۴۵۹–۴۸۴ م
- بلاش۴۸۴–۴۸۸ م
- قباد یکم۴۸۸–۵۳۱ م
- جاماسپ۴۹۶–۴۹۸ م
- خسرو یکم (انوشیروان)۵۳۱–۵۷۹ م
- هرمز چهارم۵۷۹–۵۹۰ م
- بهرام چوبین۵۹۰–۵۹۱ م
- خسرو دوم (پرویز)۵۹۰–۶۲۸ م
- قباد دوم (شیرویه)۶۲۸ م
- اردشیر سوم۶۲۸–۶۳۰ م
- شهربراز۶۳۰ م
- پوراندخت۶۳۰–۶۳۱ م
- آزرمیدخت۶۳۱–۶۳۲ م
- یزدگرد سوم۶۳۲–۶۵۱ م
سده‌های میانه · ۷
سامانیان
Samanids
دوران زرین رستاخیز زبان و ادب فارسی: رودکی، فردوسی و ابن‌سینا در سایه‌ی آنان بالیدند.
۸۱۹–۹۹۹ م
۱۰ فرمانروا · ۶ رویداد
- نصر یکم۸۶۴–۸۹۲ م
- اسماعیل سامانی۸۹۲–۹۰۷ م
- احمد بن اسماعیل۹۰۷–۹۱۴ م
- نصر دوم۹۱۴–۹۴۳ م
- نوح یکم۹۴۳–۹۵۴ م
- عبدالملک یکم۹۵۴–۹۶۱ م
- منصور یکم۹۶۱–۹۷۶ م
- نوح دوم۹۷۶–۹۹۷ م
- منصور دوم۹۹۷–۹۹۹ م
- عبدالملک دوم۹۹۹ م
سده‌های میانه · ۸
طاهریان
Tahirids
نخستین دودمان نیمه‌مستقل ایرانی در خراسان پس از اسلام، زیر چتر خلافت عباسی.
۸۲۱–۸۷۳ م
۵ فرمانروا · ۲ رویداد
سده‌های میانه · ۹
صفاریان
Saffarids
رویگرزادگان سیستانی که نخستین بار زبان فارسی را زبان رسمی دربار کردند.
۸۶۱–۱۰۰۳ م
۴ فرمانروا · ۵ رویداد
سده‌های میانه · ۱۰
آل‌زیار
Ziyarids
دودمان گیلک‌تبار گرگان و طبرستان؛ سازندگان برج گنبد قابوس و پدیدآورندگان قابوس‌نامه.
۹۳۰–۱۰۹۰ م
۶ فرمانروا · ۴ رویداد
- مرداویج۹۳۰–۹۳۵ م
- وشمگیر۹۳۵–۹۶۷ م
- بیستون۹۶۷–۹۷۷ م
- شمسالمعالی قابوس۹۷۷–۱۰۱۲ م
- منوچهر۱۰۱۲–۱۰۳۱ م
- عنصرالمعالی کیکاووس۱۰۴۹–۱۰۸۷ م
سده‌های میانه · ۱۱
آل‌بویه
Buyids
سه برادر دیلمی که بغداد را گشودند و خلیفه را زیر فرمان گرفتند؛ لقب «شاهنشاه» را زنده کردند.
۹۳۴–۱۰۶۲ م
۱۴ فرمانروا · ۶ رویداد
- عمادالدوله علی۹۳۴–۹۴۹ م
- رکنالدوله حسن۹۳۵–۹۷۶ م
- معزالدوله احمد۹۴۵–۹۶۷ م
- عضدالدوله۹۴۹–۹۸۳ م
- عزالدوله بختیار۹۶۷–۹۷۸ م
- فخرالدوله۹۷۶–۹۹۷ م
- صمصامالدوله۹۸۳–۹۹۸ م
- شرفالدوله۹۸۳–۹۸۹ م
- بهاءالدوله۹۸۸–۱۰۱۲ م
- مجدالدوله۹۹۷–۱۰۲۹ م
- سلطانالدوله۱۰۱۲–۱۰۲۴ م
- ابوکالیجار۱۰۲۴–۱۰۴۸ م
- جلالالدوله۱۰۲۷–۱۰۴۴ م
- خسرو فیروز (ملک رحیم)۱۰۴۸–۱۰۵۵ م
سده‌های میانه · ۱۳
سلجوقیان
Great Seljuk Empire
امپراتوری ترکمانی ایرانی‌شده از آسیای میانه تا آناتولی؛ روزگار نظامیه‌ها، خیام و مسجد جامع اصفهان.
۱۰۳۷–۱۱۹۴ م
۹ فرمانروا · ۱۰ رویداد
- طغرلبیگ۱۰۳۷–۱۰۶۳ م
- آلپارسلان۱۰۶۳–۱۰۷۲ م
- ملکشاه یکم۱۰۷۲–۱۰۹۲ م
- محمود یکم۱۰۹۲–۱۰۹۴ م
- برکیارق۱۰۹۴–۱۱۰۵ م
- ملکشاه دوم۱۱۰۵ م
- محمد تپر۱۱۰۵–۱۱۱۸ م
- سنجر۱۱۱۸–۱۱۵۷ م
- طغرل سوم۱۱۷۶–۱۱۹۴ م
سده‌های میانه · ۱۴
خوارزمشاهیان
Khwarazmian Empire
امپراتوری پهناور خوارزم که با رویارویی با چنگیزخان، دروازه‌ی یورش مغول به ایران شد.
۱۰۷۷–۱۲۳۱ م
۷ فرمانروا · ۵ رویداد
- انوشتکین غرچه۱۰۷۷–۱۰۹۷ م
- قطبالدین محمد۱۰۹۷–۱۱۲۷ م
- آتسز۱۱۲۷–۱۱۵۶ م
- ایلارسلان۱۱۵۶–۱۱۷۲ م
- تکش۱۱۷۲–۱۲۰۰ م
- علاءالدین محمد۱۲۰۰–۱۲۲۰ م
- جلالالدین منکبرنی۱۲۲۰–۱۲۳۱ م
سده‌های میانه · ۱۵
ایلخانان
Ilkhanate
شاخه‌ی مغولی هولاکو که از ویرانی آغاز کرد و با مسلمان‌شدن غازان به یکی از درخشان‌ترین دوره‌های فرهنگی رسید.
۱۲۵۶–۱۳۳۵ م
۹ فرمانروا · ۸ رویداد
- هولاکو۱۲۵۶–۱۲۶۵ م
- اباقا۱۲۶۵–۱۲۸۲ م
- تکودار (احمد)۱۲۸۲–۱۲۸۴ م
- ارغون۱۲۸۴–۱۲۹۱ م
- گیخاتو۱۲۹۱–۱۲۹۵ م
- بایدو۱۲۹۵ م
- غازان خان۱۲۹۵–۱۳۰۴ م
- اولجایتو (محمد خدابنده)۱۳۰۴–۱۳۱۶ م
- ابوسعید بهادرخان۱۳۱۶–۱۳۳۵ م
سده‌های میانه · ۱۶
تیموریان
Timurids
پس از ویرانگری تیمور، جانشینانش هرات و سمرقند را کانون نگارگری، معماری و دانش کردند.
۱۳۷۰–۱۵۰۷ م
۶ فرمانروا · ۷ رویداد
- تیمور گورکانی۱۳۷۰–۱۴۰۵ م
- خلیل سلطان۱۴۰۵–۱۴۰۹ م
- شاهرخ۱۴۰۵–۱۴۴۷ م
- الغبیگ۱۴۴۷–۱۴۴۹ م
- ابوسعید گورکانی۱۴۵۱–۱۴۶۹ م
- سلطان حسین بایقرا۱۴۶۹–۱۵۰۶ م
سده‌های میانه · ۱۷
قراقویونلو و آق‌قویونلو
Qara Qoyunlu & Aq Qoyunlu
دو اتحادیه‌ی ترکمان «گوسفند سیاه» و «گوسفند سفید» که در غرب ایران و تبریز فرمان راندند.
۱۳۷۵–۱۵۰۳ م
۴ فرمانروا · ۴ رویداد
آغاز دوران نو · ۱۸
صفویان
Safavid Empire
یکپارچگی دوباره‌ی ایران، رسمیت مذهب شیعه و شکوه «اصفهان نصف جهان».
۱۵۰۱–۱۷۳۶ م
۱۱ فرمانروا · ۱۱ رویداد
- شاه اسماعیل یکم۱۵۰۱–۱۵۲۴ م
- شاه تهماسب یکم۱۵۲۴–۱۵۷۶ م
- شاه اسماعیل دوم۱۵۷۶–۱۵۷۷ م
- سلطان محمد خدابنده۱۵۷۸–۱۵۸۷ م
- شاه عباس بزرگ۱۵۸۷–۱۶۲۹ م
- شاه صفی۱۶۲۹–۱۶۴۲ م
- شاه عباس دوم۱۶۴۲–۱۶۶۶ م
- شاه سلیمان (صفی دوم)۱۶۶۶–۱۶۹۴ م
- شاه سلطان حسین۱۶۹۴–۱۷۲۲ م
- شاه تهماسب دوم۱۷۲۲–۱۷۳۲ م
- شاه عباس سوم۱۷۳۲–۱۷۳۶ م
آغاز دوران نو · ۱۹
هوتکیان
Hotaki dynasty
میان‌پرده‌ی کوتاه افغانان غلزایی در اصفهان پس از سقوط صفویان.
۱۷۲۲–۱۷۲۹ م
۲ فرمانروا · ۲ رویداد
آغاز دوران نو · ۲۰
افشاریان
Afsharids
نادرشاه، «ناپلئون ایران»، کشور را از اشغال رهانید و تا دهلی تاخت.
۱۷۳۶–۱۷۹۶ م
۴ فرمانروا · ۵ رویداد
آغاز دوران نو · ۲۱
زندیان
Zand dynasty
کریم‌خان که خود را «وکیل‌الرعایا» خواند و شیراز را آباد کرد؛ دوره‌ی آرامش پس از آشوب.
۱۷۵۱–۱۷۹۴ م
۷ فرمانروا · ۴ رویداد
- کریم‌خان زند۱۷۵۱–۱۷۷۹ م
- ابوالفتحخان۱۷۷۹ م
- محمدعلیخان۱۷۷۹ م
- صادقخان۱۷۷۹–۱۷۸۱ م
- علیمرادخان۱۷۸۱–۱۷۸۵ م
- جعفرخان۱۷۸۵–۱۷۸۹ م
- لطفعلیخان۱۷۸۹–۱۷۹۴ م
دوران معاصر · ۲۲
قاجاریان
Qajar dynasty
تهران پایتخت شد؛ دوره‌ی جنگ با روسیه، رویارویی با مدرنیته و انقلاب مشروطه.
۱۷۸۹–۱۹۲۵ م
۷ فرمانروا · ۱۳ رویداد
- آقامحمدخان۱۷۸۹–۱۷۹۷ م
- فتحعلیشاه۱۷۹۷–۱۸۳۴ م
- محمدشاه۱۸۳۴–۱۸۴۸ م
- ناصرالدینشاه۱۸۴۸–۱۸۹۶ م
- مظفرالدینشاه۱۸۹۶–۱۹۰۷ م
- محمدعلیشاه۱۹۰۷–۱۹۰۹ م
- احمدشاه۱۹۰۹–۱۹۲۵ م
دوران معاصر · ۲۳
پهلوی
Pahlavi dynasty
دوره‌ی نوسازی شتابان: راه‌آهن، دانشگاه، ارتش نوین و صنعت نفت؛ تا انقلاب ۱۳۵۷.
۱۹۲۵–۱۹۷۹ م
۲ فرمانروا · ۸ رویداد
دوران معاصر · ۲۴
جمهوری اسلامی ایران
Islamic Republic of Iran
نظام جمهوری برآمده از انقلاب ۱۳۵۷ و همه‌پرسی فروردین ۱۳۵۸؛ رهبر بالاترین مقام کشور است. (این بخش فهرست رهبران است، نه دودمان پادشاهی.)
۱۹۷۹–اکنون م
۳ فرمانروا · ۶ رویداد