چیش‌پیش
Teispes
ح. ۶۷۵–۶۴۰ پ.م
نیای کوروش و شاه انشان، که نامش در استوانه‌ی کوروش آمده است.
ایران باستان
هخامنشیان
Achaemenid Empire
⏳ ۵۵۰–۳۳۰ پ.م🏛 پایتخت: پاسارگاد، شوش، تخت‌جمشید، بابل👑 ۱۶ فرمانروا📜 ۱۷ رویداد
نخستین امپراتوری جهانی تاریخ، از سند تا دریای اژه؛ با جاده‌ی شاهی، چاپارخانه، داریک و مدارای دینی.
گستره‌ی فرمانروایی
طرح ساده‌شده‌ی قلمرو هخامنشیان در اوج گسترش. مرزهای دوران پیشامدرن سیال بودند؛ این نقشه تنها برای جهت‌یابی است.
فرمانروایان
کوروش یکم
Cyrus I
ح. ۶۰۰–۵۸۰ پ.م
شاه انشان و پدربزرگ کوروش بزرگ.
کمبوجیه یکم
Cambyses I
ح. ۵۸۰–۵۵۹ پ.م
شاه انشان، همسر ماندانا دختر آستیاگ و پدر کوروش بزرگ.
کوروش بزرگ
Cyrus II the Great
۵۵۹–۵۳۰ پ.م
ماد، لیدی و بابل را گشود و با منشور خود آزادی دینی و بازگشت تبعیدیان را اعلام کرد.
کمبوجیه دوم
Cambyses II
۵۳۰–۵۲۲ پ.م
مصر را در نبرد پلوزیوم گشود و قلمرو را تا آفریقا رساند.
بردیا
Bardiya
۵۲۲ پ.م
پسر کوروش که به روایت بیستون، گئوماتای مغ به نام او بر تخت نشست؛ هویتش هنوز محل بحث است.
داریوش بزرگ
Darius I the Great
۵۲۲–۴۸۶ پ.م
امپراتوری را به ساتراپی‌ها سامان داد، تخت‌جمشید و جاده‌ی شاهی را ساخت و کتیبه‌ی بیستون را نگاشت.
خشایارشا
Xerxes I
۴۸۶–۴۶۵ پ.م
به یونان لشکر کشید، آتن را گرفت و دروازه‌ی ملل تخت‌جمشید را برپا کرد.
اردشیر یکم
Artaxerxes I
۴۶۵–۴۲۴ پ.م
دوران صلح کالیاس با آتن را رقم زد و امپراتوری را در آرامش نگه داشت.
خشایارشای دوم
Xerxes II
۴۲۴ پ.م
تنها ۴۵ روز پادشاهی کرد و به دست برادرش کشته شد.
سغدیانوس
Sogdianus
۴۲۴–۴۲۳ پ.م
برادر ناتنی خشایارشای دوم که چند ماه بر تخت ماند.
داریوش دوم
Darius II
۴۲۳–۴۰۴ پ.م
با پشتیبانی از اسپارت در جنگ پلوپونزی، نفوذ ایران را بر یونان بازگرداند.
اردشیر دوم
Artaxerxes II
۴۰۴–۳۵۸ پ.م
طولانی‌ترین پادشاهی هخامنشی؛ با صلح شاه (۳۸۷ پ.م) شهرهای یونانی آسیا را بازپس گرفت.
اردشیر سوم
Artaxerxes III
۳۵۸–۳۳۸ پ.م
شاهی پرتوان که مصر را دوباره به امپراتوری بازگرداند.
اردشیر چهارم (ارشک)
Artaxerxes IV (Arses)
۳۳۸–۳۳۶ پ.م
به دست باگواس خواجه بر تخت نشست و به دست او کشته شد.
داریوش سوم
Darius III
۳۳۶–۳۳۰ پ.م
واپسین شاه هخامنشی که از اسکندر شکست خورد و به دست بسوس کشته شد.
گاه‌شمار
پادشاهان (طلایی) و رویدادها (رنگ دودمان) به ترتیب زمان؛ رویدادهای کلیدی پررنگ‌ترند.
- آغاز پادشاهی · ح. ۶۷۵–۶۴۰ پ.م👑 چیش‌پیش
- آغاز پادشاهی · ح. ۶۰۰–۵۸۰ پ.م👑 کوروش یکم
- آغاز پادشاهی · ح. ۵۸۰–۵۵۹ پ.م👑 کمبوجیه یکم
- آغاز پادشاهی · ۵۵۹–۵۳۰ پ.م👑 کوروش بزرگ
- بنیان‌گذاری · ۵۵۰ پ.مبرافتادن ماد و برآمدن پارس
- نبرد · ۵۴۷ پ.مفتح سارد و لیدی
- اصلاحات · ۵۳۹ پ.مفتح بابل و منشور کوروشاستوانه‌ی کوروش بازگرداندن خدایان و مردمان به سرزمین‌هایشان را ثبت کرد.
- آغاز پادشاهی · ۵۳۰–۵۲۲ پ.م👑 کمبوجیه دوم
- نبرد · ۵۳۰ پ.ممرگ کوروش در نبرد با ماساگت‌ها
- نبرد · ۵۲۵ پ.منبرد پلوزیوم و فتح مصر
- آغاز پادشاهی · ۵۲۲–۴۸۶ پ.م👑 داریوش بزرگ
- آغاز پادشاهی · ۵۲۲ پ.م👑 بردیا
- فرهنگ و هنر · ۵۲۰ پ.منگارش کتیبه‌ی بیستونکلید رمزگشایی خط میخی در سده‌ی نوزدهم.
- فرهنگ و هنر · ۵۱۸ پ.مآغاز ساخت تخت‌جمشید
- نبرد · ۵۰۰ پ.مشورش ایونیه
- نبرد · ۴۹۰ پ.منبرد ماراتون
- آغاز پادشاهی · ۴۸۶–۴۶۵ پ.م👑 خشایارشا
- نبرد · ۴۸۰ پ.منبردهای ترموپیل و سالامیس
- آغاز پادشاهی · ۴۶۵–۴۲۴ پ.م👑 اردشیر یکم
- پیمان · ۴۴۹ پ.مصلح کالیاس
- آغاز پادشاهی · ۴۲۴–۴۲۳ پ.م👑 سغدیانوس
- آغاز پادشاهی · ۴۲۴ پ.م👑 خشایارشای دوم
- آغاز پادشاهی · ۴۲۳–۴۰۴ پ.م👑 داریوش دوم
- آغاز پادشاهی · ۴۰۴–۳۵۸ پ.م👑 اردشیر دوم
- نبرد · ۴۰۱ پ.منبرد کوناکسا و بازگشت ده‌هزار یونانی
- پیمان · ۳۸۷ پ.مصلح شاه (صلح آنتالکیداس)
- آغاز پادشاهی · ۳۵۸–۳۳۸ پ.م👑 اردشیر سوم
- نبرد · ۳۴۳ پ.مبازپس‌گیری مصر
- آغاز پادشاهی · ۳۳۸–۳۳۶ پ.م👑 اردشیر چهارم (ارشک)
- آغاز پادشاهی · ۳۳۶–۳۳۰ پ.م👑 داریوش سوم
- نبرد · ۳۳۳ پ.منبرد ایسوس
- نبرد · ۳۳۱ پ.منبرد گوگمل (گائوگمل)
- فروپاشی · ۳۳۰ پ.مآتش‌سوزی تخت‌جمشید و مرگ داریوش سوم
منابع و کتاب‌شناسی
- [پژوهش]From Cyrus to Alexander: A History of the Persian Empire — Pierre Briant
- [منبع دست‌اول]استوانه‌ی کوروش
- [منبع دست‌اول]تاریخ (Histories) — هرودوت
- [منبع دست‌اول]کتیبه‌ی بیستون — داریوش بزرگ
- [مرجع]Encyclopædia Iranica — ed. E. Yarshater et al.
تاریخ‌ها بر پایه‌ی اجماع پژوهشی (ایرانیکا، تاریخ کمبریج) است؛ «ح.» نشانه‌ی تاریخ تقریبی یا مورد اختلاف است.