پرش به محتوا
تاریخ ایران

سده‌های میانه

خوارزمشاهیان

Khwarazmian Empire

⏳ ۱۰۷۷–۱۲۳۱ م🏛 پایتخت: گرگانج، سمرقند👑 ۷ فرمانروا📜 ۵ رویداد

امپراتوری پهناور خوارزم که با رویارویی با چنگیزخان، دروازه‌ی یورش مغول به ایران شد.

تهران امروز
گستره‌ی تقریبی و ساده‌شده در اوج قدرت (طرح ویراستاری). خطوط ساحلی: Natural Earth (مالکیت عمومی).

گستره‌ی فرمانروایی

طرح ساده‌شده‌ی قلمرو خوارزمشاهیان در اوج گسترش. مرزهای دوران پیشامدرن سیال بودند؛ این نقشه تنها برای جهت‌یابی است.

فرمانروایان

۱

انوشتکین غرچه

Anush Tigin

۱۰۷۷–۱۰۹۷ م

غلام ترک سلجوقی و نیای دودمان.

۲

قطب‌الدین محمد

Qutb al-Din Muhammad

۱۰۹۷–۱۱۲۷ م

نخستین خوارزمشاه از این خاندان.

۳

آتسز

Atsiz

۱۱۲۷–۱۱۵۶ م

برای استقلال از سنجر بارها جنگید.

۴

ایل‌ارسلان

Il-Arslan

۱۱۵۶–۱۱۷۲ م

پس از سنجر، خراسان را زیر نفوذ آورد.

۵

تکش

Tekish

۱۱۷۲–۱۲۰۰ م

طغرل سوم را شکست داد و پایان سلجوقیان را رقم زد.

۶

علاءالدین محمد

Muhammad II

۱۲۰۰–۱۲۲۰ م

امپراتوری را به اوج رساند اما با کشتار بازرگانان مغول در اترار، یورش چنگیز را برانگیخت.

۷

جلال‌الدین منکبرنی

Jalal al-Din Mingburnu

۱۲۲۰–۱۲۳۱ م

قهرمان پایداری که پس از شکست سند، یازده سال با مغول جنگید.

گاه‌شمار

پادشاهان (طلایی) و رویدادها (رنگ دودمان) به ترتیب زمان؛ رویدادهای کلیدی پررنگ‌ترند.

  1. آغاز پادشاهی · ۱۰۷۷–۱۰۹۷ م👑 انوشتکین غرچه
  2. آغاز پادشاهی · ۱۰۹۷–۱۱۲۷ م👑 قطب‌الدین محمد
  3. آغاز پادشاهی · ۱۱۲۷–۱۱۵۶ م👑 آتسز
  4. آغاز پادشاهی · ۱۱۵۶–۱۱۷۲ م👑 ایل‌ارسلان
  5. آغاز پادشاهی · ۱۱۷۲–۱۲۰۰ م👑 تکش
  6. نبرد · ۱۱۹۴ مپیروزی تکش بر طغرل سوم
  7. آغاز پادشاهی · ۱۲۰۰–۱۲۲۰ م👑 علاءالدین محمد
  8. رویداد · ۱۲۱۸ مرویداد اترار
  9. آغاز پادشاهی · ۱۲۲۰–۱۲۳۱ م👑 جلال‌الدین منکبرنی
  10. نبرد · ۱۲۲۰ مسقوط بخارا و سمرقند به دست مغول
  11. نبرد · ۱۲۲۱ منبرد کنار سند
  12. فروپاشی · ۱۲۳۱ ممرگ جلال‌الدین

منابع و کتاب‌شناسی

  1. [منبع دست‌اول]تاریخ جهانگشای — عطاملک جوینی
  2. [مرجع]Encyclopædia Iranica — ed. E. Yarshater et al.
  3. [مرجع]The New Islamic Dynasties — C. E. Bosworth

تاریخ‌ها بر پایه‌ی اجماع پژوهشی (ایرانیکا، تاریخ کمبریج) است؛ «ح.» نشانه‌ی تاریخ تقریبی یا مورد اختلاف است.