نصر یکم
Nasr I
۸۶۴–۸۹۲ م
امیر ماوراءالنهر که بخارا را به برادرش اسماعیل سپرد.
سده‌های میانه
سامانیان
Samanids
⏳ ۸۱۹–۹۹۹ م🏛 پایتخت: بخارا، سمرقند👑 ۱۰ فرمانروا📜 ۶ رویداد
دوران زرین رستاخیز زبان و ادب فارسی: رودکی، فردوسی و ابن‌سینا در سایه‌ی آنان بالیدند.
گستره‌ی فرمانروایی
طرح ساده‌شده‌ی قلمرو سامانیان در اوج گسترش. مرزهای دوران پیشامدرن سیال بودند؛ این نقشه تنها برای جهت‌یابی است.
فرمانروایان
اسماعیل سامانی
Ismail Samani
۸۹۲–۹۰۷ م
عمرو لیث را شکست داد و پادشاهی سامانی را یکپارچه کرد؛ آرامگاهش شاهکار معماری است.
احمد بن اسماعیل
Ahmad II
۹۰۷–۹۱۴ م
به دست غلامانش کشته شد و «امیر شهید» نام گرفت.
نصر دوم
Nasr II
۹۱۴–۹۴۳ م
اوج شکوه سامانی؛ رودکی و وزیر بلعمی در دربار او بودند.
نوح یکم
Nuh I
۹۴۳–۹۵۴ م
با شورش سرداران و فشار آل‌بویه روبه‌رو شد.
عبدالملک یکم
Abd al-Malik I
۹۵۴–۹۶۱ م
در اسب‌سواری فروافتاد و درگذشت.
منصور یکم
Mansur I
۹۶۱–۹۷۶ م
فرمان ترجمه‌ی فارسی تفسیر و تاریخ طبری را داد.
نوح دوم
Nuh II
۹۷۶–۹۹۷ م
ابن‌سینای جوان را با درمانش به کتابخانه‌ی سلطنتی راه داد.
منصور دوم
Mansur II
۹۹۷–۹۹۹ م
به دست سرداران ترک کور و برکنار شد.
عبدالملک دوم
Abd al-Malik II
۹۹۹ م
واپسین امیر که بخارا را به قراخانیان باخت.
گاه‌شمار
پادشاهان (طلایی) و رویدادها (رنگ دودمان) به ترتیب زمان؛ رویدادهای کلیدی پررنگ‌ترند.
- بنیان‌گذاری · ۸۱۹ مواگذاری فرمانروایی شهرهای ماوراءالنهر به نوادگان سامان‌خدا
- آغاز پادشاهی · ۸۶۴–۸۹۲ م👑 نصر یکم
- آغاز پادشاهی · ۸۹۲–۹۰۷ م👑 اسماعیل سامانی
- نبرد · ۹۰۰ مپیروزی اسماعیل بر عمرو لیث
- آغاز پادشاهی · ۹۰۷–۹۱۴ م👑 احمد بن اسماعیل
- آغاز پادشاهی · ۹۱۴–۹۴۳ م👑 نصر دوم
- فرهنگ و هنر · ۹۴۰ ماوج شاعری رودکی، پدر شعر فارسی
- آغاز پادشاهی · ۹۴۳–۹۵۴ م👑 نوح یکم
- آغاز پادشاهی · ۹۵۴–۹۶۱ م👑 عبدالملک یکم
- آغاز پادشاهی · ۹۶۱–۹۷۶ م👑 منصور یکم
- فرهنگ و هنر · ۹۶۳ مترجمه‌ی فارسی تاریخ طبری به دست بلعمی
- آغاز پادشاهی · ۹۷۶–۹۹۷ م👑 نوح دوم
- فرهنگ و هنر · ۹۷۷ مآغاز سرودن شاهنامه به دست فردوسی
- آغاز پادشاهی · ۹۹۷–۹۹۹ م👑 منصور دوم
- آغاز پادشاهی · ۹۹۹ م👑 عبدالملک دوم
- فروپاشی · ۹۹۹ مسقوط بخارا به دست قراخانیان
منابع و کتاب‌شناسی
- [مرجع]Encyclopædia Iranica — ed. E. Yarshater et al.
- [مرجع]The Cambridge History of Iran (7 vols.) — Cambridge University Press, 1968–1991
- [مرجع]The New Islamic Dynasties — C. E. Bosworth
تاریخ‌ها بر پایه‌ی اجماع پژوهشی (ایرانیکا، تاریخ کمبریج) است؛ «ح.» نشانه‌ی تاریخ تقریبی یا مورد اختلاف است.